استاندارد ISO 29001:2020 چیست؟ راهنمای اخذ گواهینامه صنایع نفت و گاز
استاندارد ISO 29001:2020 یک استاندارد تخصصی سیستم مدیریت کیفیت برای سازمان‌های فعال در صنایع نفت، گاز طبیعی و پتروشیمی است. این استاندارد به شرکت‌های تأمین‌کننده محصول و خدمات در این صنایع کمک می‌کند تا ریسک‌های زنجیره تأمین، کیفیت فرایندها و الزامات مشتریان را به‌صورت نظام‌مند مدیریت کنند.
نسخه قدیمی ISO/TS 29001:2010 دیگر نسخه جاری این استاندارد نیست و با ISO 29001:2020 جایگزین شده است. بنابراین شرکت‌هایی که قصد پیاده‌سازی یا دریافت گواهینامه مرتبط با این استاندارد را دارند باید نسخه 2020 را مبنای کار قرار دهند.
ISO 29001:2020 به‌عنوان مکمل ISO 9001:2015 تدوین شده و الزامات تکمیلی متناسب با ریسک‌ها و شرایط خاص صنایع نفت، پتروشیمی و گاز طبیعی را در بر می‌گیرد.
مزایای پیاده‌سازی ISO 29001:2020
پیاده‌سازی استاندارد ISO 29001:2020 به سازمان‌های فعال در صنایع نفت، گاز طبیعی و پتروشیمی کمک می‌کند تا سیستم مدیریت کیفیت خود را متناسب با ریسک‌ها و الزامات خاص این صنایع توسعه دهند.
از مهم‌ترین مزایای اجرای صحیح این استاندارد می‌توان به بهبود کنترل فرایندها، کاهش ریسک‌های زنجیره تأمین، افزایش قابلیت اطمینان محصولات و خدمات، کاهش دوباره‌کاری و عدم انطباق و بهبود مدیریت تأمین‌کنندگان اشاره کرد.
ISO 29001 همچنین می‌تواند به سازمان کمک کند تا الزامات کیفی مشتریان و کارفرمایان صنعت نفت و گاز را به‌صورت ساختاریافته‌تر مدیریت کند. با این حال، داشتن گواهینامه ISO 29001 به‌تنهایی تضمین‌کننده برنده شدن در مناقصه، ورود به وندورلیست یا عقد قرارداد با کارفرما نیست و الزامات هر پروژه یا مناقصه باید به‌صورت جداگانه بررسی شود.
تفاوت ISO 29001:2020 با ISO/TS 29001:2010 چیست؟
نسخه ISO/TS 29001:2010 دیگر نسخه جاری این استاندارد نیست و توسط سازمان بین‌المللی استانداردسازی ISO منسوخ شده است.
در سال 2020 استاندارد ISO 29001:2020 منتشر و جایگزین نسخه قبلی شد. نسخه 2020 یک استاندارد بین‌المللی جاری است و در سال 2025 نیز توسط ISO مورد بازبینی قرار گرفته و اعتبار آن تأیید شده است.
بنابراین شرکت‌هایی که قصد پیاده‌سازی یا دریافت گواهینامه ISO 29001 را دارند، باید نسخه ISO 29001:2020 را مبنای کار قرار دهند و از پذیرش گواهینامه‌هایی که نسخه منسوخ 2010 را به‌عنوان استاندارد جاری معرفی می‌کنند خودداری کنند.
ارتباط ISO 29001 با ISO 9001 چیست؟
استاندارد ISO 29001:2020 به‌عنوان مکمل ISO 9001:2015 تدوین شده است.
ISO 9001 چارچوب عمومی سیستم مدیریت کیفیت را ارائه می‌کند، در حالی که ISO 29001 الزامات و راهنمای تکمیلی متناسب با صنایع نفت، پتروشیمی و گاز طبیعی را به این چارچوب اضافه می‌کند.
به همین دلیل، بسیاری از مفاهیم پایه مدیریت کیفیت در ISO 29001 با ISO 9001 مشترک هستند، اما ISO 29001 تمرکز بیشتری بر ریسک‌های زنجیره تأمین، قابلیت اطمینان محصولات و خدمات و الزامات خاص صنایع نفت و گاز دارد.
ISO 29001 برای چه شرکت‌هایی مناسب است؟
این استاندارد برای سازمان‌هایی طراحی شده است که محصول یا خدمت به صنایع نفت، پتروشیمی و گاز طبیعی ارائه می‌کنند.
از جمله این سازمان‌ها می‌توان به تولیدکنندگان تجهیزات و قطعات، پیمانکاران، شرکت‌های خدمات فنی و مهندسی، تأمین‌کنندگان، شرکت‌های فعال در حوزه پالایش، خطوط انتقال، تعمیر و نگهداری و سایر مجموعه‌های مرتبط با زنجیره تأمین صنایع نفت و گاز اشاره کرد.
با این حال، مناسب بودن ISO 29001 برای هر شرکت باید بر اساس دامنه فعالیت، نوع محصول یا خدمت، نیاز مشتریان و الزامات قراردادی بررسی شود.
آیا ISO 29001 برای مناقصات نفت و گاز الزامی است؟
نمی‌توان ISO 29001 را به‌صورت عمومی برای تمام مناقصات نفت و گاز یک الزام قطعی دانست.
ممکن است یک کارفرما یا شرکت نفتی در اسناد مناقصه، داشتن ISO 29001 یا سایر استانداردهای مدیریتی را به‌عنوان الزام، امتیاز ارزیابی یا شرط ورود به فهرست تأمین‌کنندگان تعیین کند.
بنابراین قبل از اقدام برای دریافت گواهینامه، باید اسناد همان مناقصه یا الزامات وندورلیست کارفرما بررسی شود تا مشخص شود دقیقاً چه استاندارد و چه سطح اعتباری موردنیاز است.
گواهینامه ISO 29001 توسط چه مراجعی صادر می‌شود؟
گواهینامه ISO 29001 توسط Certification Body یا مرجع صدور گواهینامه صادر می‌شود.
برای انتخاب مرجع صدور، فقط ظاهر گواهینامه یا نام تجاری شرکت صادرکننده کافی نیست. باید اعتبار مرجع صدور، ساختار اعتباردهی آن، دامنه صلاحیت مربوط به استاندارد و امکان استعلام گواهینامه بررسی شود.
برای شرکت‌هایی که گواهینامه را جهت مناقصه، صادرات یا همکاری با کارفرمایان بزرگ دریافت می‌کنند، بررسی الزامات همان کارفرما درباره مرجع صادرکننده اهمیت ویژه‌ای دارد.
شرکت‌هایی که قصد همکاری با مجموعه‌های نفتی را دارند، بهتر است علاوه بر الزامات استاندارد ISO 29001، شرایط ورود به AVL شرکت نفت و الزامات وندورلیست مربوطه را نیز بررسی کنند.
مراحل اخذ گواهینامه ISO 29001:2020
فرایند دریافت گواهینامه با بررسی شرایط سازمان و تعیین دامنه سیستم مدیریت کیفیت آغاز می‌شود.
در ادامه، فاصله بین وضعیت موجود سازمان و الزامات ISO 29001:2020 بررسی می‌شود و مستندات، فرایندها، مسئولیت‌ها و کنترل‌های لازم متناسب با فعالیت شرکت طراحی و اجرا می‌شوند.
پس از اجرای سیستم، معمولاً ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت انجام می‌شود و عدم انطباق‌های احتمالی برطرف می‌شوند. سپس سازمان می‌تواند برای ممیزی صدور توسط مرجع انتخاب‌شده اقدام کند.
صدور گواهینامه باید نتیجه احراز انطباق سازمان با الزامات مربوطه باشد و نباید پیش از انجام فرایند ارزیابی به‌صورت قطعی تضمین شود.
مدارک لازم برای اخذ ISO 29001 چیست؟
مدارک موردنیاز به اندازه سازمان، دامنه فعالیت و وضعیت فعلی سیستم مدیریت کیفیت بستگی دارد.
به‌طور معمول، اطلاعات ثبتی و دامنه فعالیت شرکت، ساختار سازمانی، فرایندهای اصلی، روش‌های اجرایی و کنترل‌های مرتبط با کیفیت، سوابق ارزیابی تأمین‌کنندگان، مدیریت ریسک، ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت در فرایند آماده‌سازی مورد بررسی قرار می‌گیرند.
به همین دلیل نمی‌توان یک فهرست ثابت و یکسان از مدارک را برای تمام سازمان‌ها تجویز کرد و بهتر است ابتدا شرایط واقعی مجموعه بررسی شود.
اصلاحیه 2024 استاندارد ISO 29001
برای ISO 29001:2020 در سال 2024 اصلاحیه‌ای با عنوان Climate action changes منتشر شده است.
سازمان‌هایی که ISO 29001 را پیاده‌سازی می‌کنند باید هنگام بررسی نسخه جاری استاندارد، اصلاحیه‌های منتشرشده برای آن را نیز در نظر داشته باشند.
برای اخذ ISO 29001 از کجا شروع کنیم؟
قبل از انتخاب مرجع صدور یا شروع مستندسازی، بهتر است ابتدا مشخص شود که ISO 29001 واقعاً برای فعالیت شرکت موردنیاز است یا خیر و اگر هدف شرکت حضور در مناقصه یا وندورلیست است، الزامات همان کارفرما بررسی شود.
کارشناسان ایزوگت می‌توانند دامنه فعالیت، نیاز قراردادی و شرایط شرکت را بررسی کنند و سپس درباره مسیر مناسب پیاده‌سازی، مستندسازی و انتخاب مرجع صدور راهنمایی ارائه دهند.
اگر درباره مراحل عمومی اخذ گواهینامه ایزو، انتخاب استاندارد مناسب و بررسی اعتبار مرجع صدور نیاز به اطلاعات بیشتری دارید، راهنمای جامع اخذ گواهینامه ایزو را مطالعه کنید.
